Een pakje kauwgom dat niet is gescand of een klein bedrag dat ontbreekt in de kassa. Voor een werknemer lijkt het een onbeduidende fout, maar voor de werkgever is het vaak een reden voor ontslag op staande voet. Hoewel de rechter steeds vaker kijkt naar de ‘menselijke maat’, laat recente rechtspraak zien dat de gevolgen voor werknemers nog altijd ijskoud kunnen zijn.
De ‘Zero Tolerance’ praktijk
Lange tijd was de regel simpel: diefstal is diefstal. Of het nu gaat om een doos bonbons of een paperclip, de integriteit van de werknemer is in het geding. Grote ketens zoals supermarkten hanteren een strikt zero tolerance-beleid om diefstal door personeel tegen te gaan. Recentelijk werd dit nogmaals bevestigd in een spraakmakende zaak rond een caissière van supermarkt Dirk. Ondanks haar jarenlange trouwe dienst, werd zij ontslagen omdat zij boodschappen niet had gescand. De rechter oordeelde hard: bij een kassamedewerker is absolute eerlijkheid de basis van de baan. Is dat vertrouwen weg? Dan is het ontslag terecht.
De weegschaal van de rechter
Toch is ontslag op staande voet niet altijd een ‘uitgemaakte zaak’. De rechter weegt tegenwoordig twee belangen tegen elkaar af:
-
De ernst van de daad: Is er sprake van bewuste diefstal of een slordigheidsfout? Zijn er camerabeelden of getuigen?
-
De persoonlijke gevolgen: Hoe lang is iemand in dienst? Wat is de leeftijd van de werknemer? En wat zijn de kansen op de arbeidsmarkt na een ontslag wegens diefstal?
Soms oordeelt een rechter dat een officiële waarschuwing of een ontslag mét transitievergoeding passender is dan iemand direct met lege handen op straat zetten. Maar let op: bij functies met een hoge mate van financiële verantwoordelijkheid, zoals bij een bank of achter de kassa, slaat de weegschaal bijna altijd door in het nadeel van de werknemer.
De juridische valstrikken
Voor een werkgever is het proces van ontslag op staande voet een juridisch mijnenveld. Een ontslag moet namelijk onverwijld gebeuren. Dit betekent dat de werkgever direct na de ontdekking actie moet ondernemen. Wacht een werkgever te lang met het gesprek of het ontslag, dan kan de rechter het ontslag ongeldig verklaren omdat de ‘dringendheid’ blijkbaar ontbrak.
Daarnaast speelt de manier waarop bewijs wordt verzameld een grote rol. Heimelijke camera’s ophangen mag niet zomaar; daar moeten zwaarwegende redenen voor zijn. Onrechtmatig verkregen bewijs kan in sommige gevallen door de rechter terzijde worden geschoven.
Wat staat er op het spel?
De gevolgen van een ontslag wegens diefstal zijn vaak groter dan de waarde van het gestolen product:
-
Geen WW: Wie wordt ontslagen wegens diefstal, is ‘verwijtbaar werkloos’ en krijgt geen uitkering.
-
Schadevergoeding: De werkgever kan de kosten van het onderzoek (vaak honderden euro’s) verhalen op de werknemer.
-
Strafblad: Bij een aangifte volgt een aantekening in het Justitieel Documentatie Systeem, wat een nieuwe baan vinden bemoeilijkt.
-
Schulden: Omdat de schulden niet ’te goeder trouw’ zijn ontstaan, is toelating tot de schuldsanering (WSNP) vaak uitgesloten.
Conclusie
De rechtspraak rondom diefstal op het werk laat zien dat de grens tussen een foutje en een misdrijf flinterdun is. Hoewel rechters in sommige sectoren milder worden, blijft het oordeel in de retail en financiële sector bikkelhard. Een moment van onoplettendheid of een kleine verleiding kan een glansrijke carrière in één klap beëindigen.