Je zet je elke dag in voor je werkgever, en in ruil daarvoor verwacht je aan het eind van de maand een passend salaris. Dat lijkt simpel: jij werkt, zij betalen. Maar wat als de machine even hapert? Heb je nog steeds recht op loon als je ziek bent, als er een conflict is, of als de zaken op de zaak even niet zo lekker lopen? We duiken in de wereld van het arbeidsrecht en scheiden de fabels van de feiten.
De basis: Geen werk, toch loon?
Vroeger was de wet heel simpel: ‘geen arbeid, geen loon’. Maar de regels zijn moderner geworden. Sinds 2020 is de hoofdregel eigenlijk omgedraaid: de werkgever moet loon betalen, tenzij het niet-werken de schuld is van de werknemer (artikel 7:628 BW). In de praktijk betekent dit dat als de oorzaak van het niet-werken in de ‘risicosfeer’ van de werkgever ligt, jij gewoon recht hebt op je salaris.
Natuurlijk zijn er duidelijke grenzen. Kom je zonder goede reden niet opdagen of verslaap je je structureel? Dan hoeft de werkgever die uren uiteraard niet te betalen.
Ziekte: Een vangnet met voorwaarden
Word je geveld door de griep of een burn-out? Dan laat de wet je niet in de kou staan. Je hebt wettelijk recht op doorbetaling van minstens 70% van je loon gedurende de eerste twee jaar van je ziekte. In veel cao’s is echter afgesproken dat dit in het eerste jaar zelfs 100% is.
Let op de kleine lettertjes: Je hebt plichten. Als je weigert mee te werken aan je herstel of een passend plan van aanpak (re-integratie), mag de werkgever de loonbetaling staken. Ook wanneer je de ziekmelding opzettelijk hebt veroorzaakt (wat in de praktijk zelden voorkomt, maar juridisch wel kan), vervalt het recht op loon.
Nieuw: De grens tussen ZZP en loondienst
Een actueel onderwerp is de zogenaamde ‘schijnzelfstandigheid’. Veel mensen werken als ZZP’er, maar doen in de praktijk precies hetzelfde werk als een werknemer in loondienst. Met de strengere handhaving van de Belastingdienst en de Wet DBA wordt er scherper gekeken naar de werkverhouding. Als de rechter (of de fiscus) oordeelt dat er eigenlijk sprake is van een ‘echte’ arbeidsovereenkomst (omdat er bijvoorbeeld een gezagsverhouding is), dan heb je met terugwerkende kracht recht op alle werknemersrechten, waaronder loon bij ziekte, vakantiedagen en ontslagbescherming.
Als het rustig is op de zaak
Stel: de bestellingen blijven uit en je werkgever stuurt je naar huis omdat er simpelweg niets te doen is. Mag hij dan je salaris inhouden? Het antwoord is een duidelijke ‘nee’. Een gebrek aan werk behoort tot het ondernemersrisico. Of er nu een machine kapot is of de klanten wegblijven: jij staat klaar om te werken, dus de baas moet betalen.
Het arbeidsconflict: Wie trekt er aan het kortste eind?
Een conflict op de werkvloer kan zo hoog oplopen dat je niet meer kunt of wilt komen. Hier wordt het juridisch wat complexer. Vroeger werd er strikt gekeken naar de schuldvraag. Tegenwoordig kijken we meer naar de vraag: is het voor de werknemer nog redelijk om te komen werken?
Als de werksituatie zo verstoord is dat het ongezond voor je is, behoud je vaak je recht op loon, mits je jezelf wel beschikbaar houdt om weer aan de slag te gaan zodra de situatie is opgelost (bijvoorbeeld via mediation). Ga je zonder overleg naar huis en weiger je elk contact? Dan loop je het risico dat de loonkraan wordt dichtgedraaid.
Schorsing: Verplicht thuis met behoud van loon
Word je geschorst of op non-actief gesteld, bijvoorbeeld vanwege een onderzoek naar een incident? De Hoge Raad is hier heel helder over: dit is een eenzijdige beslissing van de werkgever. Daarom moet je loon in bijna alle gevallen gewoon worden doorbetaald, ook als de werkgever een goede reden heeft voor het onderzoek.
Stakingen: Solidariteit vs. Salaris
Ga je staken? Dan verricht je geen werk en vervalt je recht op loon. De vakbond vangt dit vaak op met een uitkering uit de stakingskas. Maar wat als jíj wel wilt werken, maar je collega’s staken waardoor het hele bedrijf stil ligt?
-
Bij een georganiseerde staking (door de vakbond) heb je als werkwillige meestal geen recht op loon. De gedachte is dat de staking de hele sector of het bedrijf aangaat.
-
Bij een wilde staking (ongeorganiseerd) heb je als werkwillige meestal wel recht op loon, omdat dit risico vaker bij de werkgever wordt gelegd.
Wat als de baas niet betaalt?
Als je recht hebt op loon, maar je werkgever weigert te betalen, moet je actie ondernemen.
-
Stuur een loonvordering: Een officiële brief waarin je aanspraak maakt op je loon plus de ‘wettelijke verhoging’. Deze verhoging kan oplopen tot wel 50% van het loon als de werkgever te laat betaalt zonder goede reden.
-
Kantonrechter: Kom je er niet uit? Dan kun je naar de kantonrechter. Voor zaken tot € 25.000,- heb je geen advocaat nodig, al is juridische hulp (bijvoorbeeld via je rechtsbijstandverzekering of vakbond) essentieel om geen vormfouten te maken.
Conclusie
In de meeste gevallen waarin jij buiten je schuld niet kunt werken, is de werkgever verplicht je loon te betalen. De moderne wetgeving beschermt de werknemer sterk tegen het ondernemersrisico van de baas. Zorg er echter altijd voor dat je jezelf ‘beschikbaar houdt’ voor werk; dat is juridisch vaak je sterkste troef.
Heb jij een specifieke situatie waarin je twijfelt over je recht op loon of je status als ZZP’er? Zorg dat je dossier op orde is (e-mails, contracten, verslagen) en win op tijd advies in. Wachten maakt een zaak vaak alleen maar ingewikkelder.