Het lijkt een overbodige vraag: je weet toch wel of je ergens ‘gewoon’ werkt of dat je een externe expert bent? Toch is het antwoord op de vraag “Heb ik een arbeidsovereenkomst?” juridisch gezien vaak minder simpel dan het lijkt. En het antwoord is goud waard.
Waarom maakt de naam van je contract uit?
Voor veel mensen is het simpel: als je bij een baas werkt, ben je in dienst. Er staat meestal ook braaf ‘Arbeidsovereenkomst’ boven je contract. Maar wat als er ‘Overeenkomst van Opdracht’ boven staat, terwijl je wel elke dag braaf om acht uur op kantoor wordt verwacht en precies moet doen wat de manager zegt?
De naam boven een contract is niet doorslaggevend. Het gaat om de inhoud en de dagelijkse praktijk. Het verschil tussen een werknemer en een zzp’er (opdrachtnemer) is cruciaal, omdat een werknemer een wettelijk vangnet geniet dat een zzp’er niet heeft.
De ‘Gouden’ Voordelen van de Arbeidsovereenkomst
Een werknemer zijn biedt bescherming die je als zelfstandige mist. Denk aan:
-
Ontslagbescherming: Je kunt niet zomaar op straat worden gezet.
-
Vakantiegeld en vakantiedagen: Recht op doorbetaald verlof.
-
Loon bij ziekte: Als je griep hebt, loopt je salaris door.
-
Minimumloon: Je hebt altijd recht op het wettelijke minimum.
-
WW-uitkering: Verlies je je baan? Dan heb je een financieel vangnet.
Een opdrachtnemer (zzp’er) moet dit allemaal zelf regelen en financieren. Werkgevers proberen soms – bewust of onbewust – iemand als zzp’er in te huren om deze kosten en risico’s te vermijden. Dit noemen we schijnzelfstandigheid.
De Vier Checkpoints: Is het een arbeidsovereenkomst?
Om te bepalen of er juridisch sprake is van een arbeidsovereenkomst, kijkt een rechter naar vier harde voorwaarden. Pas als aan álle vier is voldaan, ben je officieel een werknemer:
-
Arbeid: Je moet het werk persoonlijk doen. Let op: als je jezelf zomaar mag laten vervangen door een willekeurige ander, wijst dit vaak op zzp-werk, al oordeelde de Hoge Raad recent dat een beperkte vervangingsclausule een arbeidsovereenkomst niet per se uitsluit.
-
Loon: Je krijgt een tegenprestatie in geld voor je werk.
-
Gezagsverhouding: Dit is het belangrijkste punt. Mag de werkgever bepalen hoe, wanneer en waar je het werk doet? Kan de werkgever instructies geven over je gedrag en werktijden? Dan is er sprake van gezag.
-
Zekere tijd: Je werkt gedurende een bepaalde of onbepaalde periode (zelfs één uur kan al tellen).
De Grote Verandering: Het einde van de ‘bedoeling’
Vroeger keken rechters sterk naar wat partijen bedoelden af te spreken. Wilde je allebei een zzp-constructie? Dan kreeg dat veel gewicht.
In het recente Deliveroo-arrest (2023) heeft de Hoge Raad dit veranderd. De ‘partijbedoeling’ speelt geen rol meer bij de vraag of een contract een arbeidsovereenkomst is. Het gaat erom welke rechten en plichten partijen zijn overeengekomen. Als die afspraken feitelijk neerkomen op een arbeidsovereenkomst, dan ís het een arbeidsovereenkomst, ongeacht of beide partijen liever een zzp-constructie wilden.
Hoe herken je een zzp-verband?
Naast de vier voorwaarden wordt er gekeken naar de ’totaalindruk’. Vragen die daarbij helpen:
-
Gedraag je je als een ondernemer? (Loop je ondernemersrisico, investeer je in eigen gereedschap, heb je meer opdrachtgevers?)
-
Is het werk ingebed in de organisatie? (Is jouw werk een kernactiviteit van het bedrijf?)
Bovendien is de overheid strenger geworden. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid. Bedrijven die mensen onterecht als zzp’er inhuren, riskeren naheffingen en boetes. Er wordt nu strenger gekeken of iemand wel echt ‘zelfstandig’ is of eigenlijk gewoon een werknemer zonder rechten.
Conclusie
Het label op je contract zegt niet alles; de realiteit op de werkvloer wel. Twijfel je of je wel echt een zzp’er bent, of ben je een werkgever die onzeker is over de constructie van je personeel? De gevolgen van een verkeerde inschatting zijn groot: van het mislopen van een uitkering tot fikse boetes van de Belastingdienst.
Zit jij in een grijs gebied? Zou je graag willen dat ik een specifieke casus of contractbepaling voor je analyseer op basis van deze nieuwe regels?